Wciąż wśród nas żyją, ale już od kilkudziesięciu lat nie jako zwarta, podkreślająca swą odmienność grupa. Ich przodkowie, którzy zagościli na ziemiach Rzeczypospolitej, uciekając przed religijnymi prześladowaniami w Rosji, zajmowali się niemal wyłącznie rolnictwem. Współczesne pokolenia wybrały miasto, a tam wielu uległo asymilacji, przyjęło inne wzory i style życia.
   Dawniej ludzie z zewnątrz, nawet sąsiedzi, trzymani byli na dystans, traktowani nieufnie. Samych siebie staroobrzędowcy uważali wszak za depozytariuszy prawdy, ponoszących w jej imię niemałe ofiary. Skoro sprzeciwili się reformom i wszelkim w ogóle zmianom w kwestiach wiary i obrządku, podobną wierność tradycji przenieśli i na inne sfery życia, zasklepiając się w świecie utrwalonych poglądów na sprawy moralności, obyczajów, sposobów wykonywania pracy. Całe ich życie przeniknięte było religijnością. Wątki religijne dominowały także w twórczości ludowej. Skarb ten, chociażby niezwykłe wiersze duchowne, wygasa na naszych oczach. Nawet to co udało się zapisać na taśmach magnetofonowych lub fotograficznych i wprowadzić do obiegu naukowego, jest znane tylko garstce specjalistów.
   Tym cenniejszy zatem jest pierwszy w Polsce album, poświęcony wyłącznie staroobrzędowcom. Blisko sto dwadzieścia zdjęć to jakby snop światła wpuszczony tam, gdzie niemal nigdy nie mogliśmy zaglądać. Natrafimy w nim na XIX-wieczne pocztówki, fotografie rodzinne z pierwszej połowy XX stulecia, zdjęcia z lat 60., gdy tradycyjny, konserwatywny tryb życia jeszcze dominował i ujęcia z lat ostatnich, utrwalające ślady.
   Niezwykłe na tym tle są prace prof. Eugeniusza Iwańca, który wśród skupisk staroobrzędowców (a zamieszkują oni w trzech ośrodkach: suwalsko – sejneńskim, augustowskim i mazurskim) z aparatem fotograficznym wędrował od początku lat 60. Miał w sobie ciekawość i cierpliwość, doskonale znał rosyjski. Nie potraktowano go jak obcego. Jego dwie monografie są kompendium wiedzy o historii, obyczajowości i kulturze materialnej grupy. On też odszukał i zreprodukował większość zdjęć archiwalnych.
   Są też w albumie cenne zdjęcia ze zbiorów rodzinnych i fotografie wykonane przez profesjonalistów na marginesie dokumentalnych poszukiwań, co nie umniejsza ich rangi.
   Całość zebrał i zredagował Adam Pogorzelski, absolwent kulturoznawstwa w Instytucie Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego, reprezentujący owo zasymilowane już w znacznej mierze młode pokolenie, z szacunkiem odnoszące się jednak to przekazu przodków i odtwarzające ich dzieje.
   Pracę (z dwujęzycznym wprowadzeniem i podpisami) wydała, przy wsparciu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Fundacja Miasto z Suwałk, której jest prezesem.
   
   Dorota Wysocka
   
   _________________________________
   Rosjanie – staroobrzędowcy w Posce. Russkije staroobriadcy w Polsze, Fundacja Miasto, Suwałki 2007.